LN-KFM De Havilland DH.60M Moth, het oudste vliegtuig in het Noorse register

LN-KFM De Havilland DH.60M Moth

Kjeller, 7 juni 2026 – De Noorse luchtmacht heeft tussen 1929 en 1939 met in totaal dertien De Havilland DH.60M Moth‑toestellen gevlogen. De eerste drie waren in 1929 bij De Havilland in Engeland gebouwd; de overige tien werden in licentie gebouwd in 1931 en 1932 op de Kjeller Flyplass, nabij Lillestrøm in Noorwegen.

Kjeller, de Noorse bakermat van de militaire luchtvaart
De Kjeller Flyplass bij het Noorse Lillestrøm was in de jaren 1920–1930 het centrum van de Noorse militaire luchtvaarttechniek, en de plek waar:

  • militaire vliegtuigen werden gebouwd
  • buitenlandse types in licentie werden geassembleerd
  • onderhoud en revisies plaatsvonden
  • experimenten en modificaties werden uitgevoerd

De Hærens Flyvefabrikk op Kjeller was een militaire werkplaats en fabriek die organisatorisch viel onder Hærens Flyvåpen. Dit was de luchtvaarttak van de Noorse landmacht, opgericht in 1912. Pas in 1944 werd formeel de Noorse luchtmacht opgericht: het Kongelige Norske Luftforsvaret.
Eind 2026 zal de Noorse luchtmacht haar activiteiten op Kjeller beëindigen. Het voortbestaan van het vliegveld staat daardoor onder druk, doordat de lokale overheid en ontwikkelaars inzetten op woningbouw en commerciële projecten. Critici spreken van een vorm van kortetermijndenken – aangeduid als tilkarringsøkonomi (vrij vertaald: “graaicultuur”) – waarbij directe economische opbrengst zwaarder weegt dan het behoud van historisch waardevolle infrastructuur.
In Noorwegen dreigt op deze manier een belangrijk stuk luchtvaarterfgoed te verdwijnen door plannen voor grootschalige herontwikkeling. Centraal staat de historische luchthaven van Kjeller, nabij Oslo, die al sinds 1912 een sleutelrol speelt in de Noorse luchtvaartgeschiedenis. Je zou Kjeller kunnen vergelijken met Soesterberg, de Nederlandse bakermat van de militaire luchtvaart – een vliegveld dat helaas ook al jaren gesloten is.

114 jaar luchtvaarthistorie in Noorwegen bedreigd door herontwikkeling

Luchtvaartorganisaties, historici en erfgoedinstanties maken zich zorgen over het mogelijke verlies van unieke gebouwen, historische hangars en een levend luchtvaartmilieu op Kjeller. Zij benadrukken dat Kjeller niet alleen een historisch monument is, maar ook een plek waar luchtvaartgeschiedenis nog actief wordt beleefd. Het mooiste voorbeeld is de jaarlijkse Kjeller Flydag. Daarbij laat iedereen op het vliegveld zich van zijn beste kant zien en zijn veel historische vliegtuigen, die op Kjeller gestationeerd zijn, in de lucht te bewonderen.
Het debat over het voortbestaan van Kjeller draait om de balans tussen economische ontwikkeling en erfgoedbehoud. Voorstanders van herontwikkeling wijzen op de grote behoefte aan – net als in Nederland – woningen en efficiënter landgebruik, terwijl tegenstanders pleiten voor behoud van (delen van) de luchthaven, bijvoorbeeld als nationaal luchtvaartcentrum of museum.
De uitkomst van dit dossier kan volgens betrokkenen bepalend zijn voor hoe Noorwegen in de toekomst omgaat met industrieel erfgoed en luchtvaarterfgoed.

De Havilland DH.60M Moth

De DH.60M Moth was het antwoord van De Havilland op de vraag vanuit het buitenland naar een stevig vliegtuig: eentje die niet direct bij de eerste harde landing kapot ging en makkelijk te repareren was. De Havilland ontwikkelde daarom een DH.60‑variant met een romp van een stalen buizenframe in plaats van het – tot dan toe gebruikelijke – houten frame. De ‘M’ in de typeaanduiding staat dan ook voor Metal. De DH.60M werd daarom ook wel de Metal Moth genoemd.

LN-KFM De Havilland DH.60M Moth

Naast het metalen buizenframe werd ook de cockpit verbreed ten opzichte van eerdere DH.60’s en was er een groter bagagecompartiment. De aanpassingen zorgden ervoor dat het toestel zo’n achtentwintig kilo zwaarder werd, maar dit woog ruimschoots op tegen het gemak bij onderhoud en reparaties.

De LN-KFM De Havilland DH.60M Moth in de hangaar van de Kjeller Flyhistoriske Forening

Als motor werd een De Havilland Gipsy I (100 pk / 73 kW) of een Gipsy II (120 pk / 88 kW) gebruikt. De productie vond uiteindelijk op diverse locaties plaats:

  • Engeland: 4 pre‑productietoestellen en 536 serieproductie‑exemplaren
  • Canada: 40 stuks bij De Havilland Canada
  • Verenigde Staten: 161 stuks bij de Moth Corporation
  • Noorwegen: 10 stuks gebouwd bij de Hærens Flyfabrikk op Kjeller
  • Australië: 6 stuks bij de Munitions Supply Board

Overzicht Noorse De Havilland DH.60M Moth

De Havilland DH.60M Moth – Hærens Flyvåpen
Serial Type C/N Built Remarks
101 De Havilland DH.60M Moth 1435 21-12-1929 UK To Flying School, Kjeller for postal flights Oslo-Goteborg. Regd N-45 30.5.31 to Haerens Flyvapen, Kjeller. Crashed Kjeller 2.8.31. Regn cld 17.11.31.
103 De Havilland DH.60M Moth 1436 21-12-1929 UK Sold to Wideroes Flyveselskap, Oslo and dd 15.3.34. Regd LN-ABU 22.3.34 but probably not used since crashed Jarenvannet 27.3.34 (and replaced as LN-ABU by 115, c/n 141).
105 De Havilland DH.60M Moth 1442 21-12-1929 UK Regd N-46 30.5.31 to Haerens Flyvapen, Kjeller for postal flights Oslo Goteborg. Damaged in ground collision Kjeller Airtfield, Oslo 7.31; repaired. Reverted to Army as 105 17.11.31. To spares Kjeller and soc 15.4.34.
107 De Havilland DH.60M Moth 137 1-6-1931 Norway Crashed Ytre Sandsvaer 27.5.37
109 De Havilland DH.60M Moth 138 1931 Norway Sold 4.4.36 to Wideroes. Regd LN-BAT 7.4.36 to Wideroes Flyveselskap AS, Oslo. Crashed Lillestrom 6.6.37; 1 killed. Regn cld 20.9.37
111 De Havilland DH.60M Moth 139 1931 Norway Sold 30.6.34 to Wideroes. Regd LN-BAE 19.7.34 to Wideroes Flyveselskap AS, Oslo. Crashed Fanaraaken .35; repaired. Crashed Apallokka, Grorud, nr Oslo 29.3.36. Regn cld 9.5.36
113 De Havilland DH.60M Moth 140 1931 Norway Sold 31.3.34 to Ditlef Smith. Regd LN-ABV 10.4.34 to Ditlef Smith. Regd 29.5.34 to Wideroes Flyveselskap AS, Oslo. Regn cld 3.1.36. Regd in Sweden as SE-AEO 17.8.36 to Erik Rosborg & Ernst Edholm, Stockholm; named “Loffe”. Regd 8.2.39 to Sodra Halsinglands Flygklubb, Bollnas. Regd 8.9.39 to H Peterson, Orsa. Crashed and sank on landing in fog Lake Orsasjon 24.9.41; salvaged and repaired. Regd 19.5.43 to AB Norrlandsflyg. Crashed Kallax 23.6.46. Regn cld 23.8.46. Owned [57] by Johan Pettersson, Viskafors
115 De Havilland DH.60M Moth 141 1931 Norway Sold 15.4.34 to Wideroes. Regd LN-ABU 24.4.34 to Wideroes Flyveselskap AS, Oslo. Converted to seaplane 24.5.34. Spun in off steep turn during aerobatic show and crashed in sea just off Sandnes 1.8.35; two injured. Regn cld 17.9.35.
117 De Havilland DH.60M Moth 142 1931 Norway Crashed in Lake Eikeren 27.5.37; 1 killed.
119 De Havilland DH.60M Moth 143 6-2-1932 Norway Wfu 7.7.38. To Army Aircraft Factory, Kjeller 27.3.40 and presumed destroyed in Luftwaffe bombing.
121 De Havilland DH.60M Moth 144 1-4-1932 Norway Wfu 7.7.38. To Army Aircraft Factory, Kjeller 27.3.40 and presumed destroyed in Luftwaffe bombing.
123 De Havilland DH.60M Moth 145 1932 Norway To Trondelag Flying Group, Vaernes. Crashed Trondheim Harbour 2.11.39. Soc 15.3.40.
125 De Havilland DH.60M Moth 146 1932 Norway To Army Aircraft Factory, Kjeller 30.12.39 and presumed destroyed in Luftwaffe bombing
De LN-KFM De Havilland DH.60M Moth met zijn Gipsy motor en lange uitlaat om de uitlaatgassen voorbij de cabine te leiden

Historie LN-KFM

Geen van de dertien Noorse DH.60M Moth‑toestellen is bewaard gebleven. Toch vliegt er in Noorwegen nog een De Havilland DH.60M Moth in de Noorse kleuren van weleer: de LN‑KFM. Dit toestel kwam op 21 maart 1929 uit de fabriek van De Havilland Aircraft Company Ltd. op Stag Lane Aerodrome bij Edgware, ten noorden van Londen. Deze DH.60M heeft constructienummer 711 en is ouder dan de dertien toestellen die oorspronkelijk bij de Noren hebben gevlogen. Het is op dit moment zelfs het oudste vliegtuig in het Noorse luchtvaartuigregister.

LN-KFM De Havilland DH.60M Moth

De LN‑KFM is niet alleen het oudste ingeschreven Noorse vliegtuig, het is ook het eerste productietoestel (na de vier pre‑productie‑exemplaren) en daarmee de oudste in serie gebouwde DH.60M Moth. Nadat De Havilland in 1928 vier pre‑productietoestellen had gebouwd (c/n 339 t/m 342), rolde c/n 711 in 1929 als eerste DH.60M van de productielijn. Het toestel was voorbestemd om G‑AUKC te worden, maar vertrok direct naar Australië en werd daar op 9 mei 1929 ingeschreven als VH‑UKC op naam van De Havilland Aircraft Pty. Ltd. in Melbourne.

LN-KFM De Havilland DH.60M Moth

In Australië werd de VH‑UKC gebruikt als demonstrator. Het toestel werd gevlogen door majoor Hereward de Havilland, de jongere broer van Geoffrey de Havilland, grondlegger van De Havilland Aircraft. Hij had twee jaar eerder de Australische vestiging van De Havilland Aircraft opgericht.

LN-KFM De Havilland DH.60M Moth

Op 29 september 1929 was de VH‑UKC één van de zeventien vliegtuigen die vanaf het vliegveld Mascot bij Sydney van start gingen bij de Western Australian Centenary Air Race. Hereward de Havilland was de piloot en hij was de enige in het deelnemersveld die solo vloog. De race, met een afstand van zo’n 3.950 km, voerde van Sydney naar Perth. Na 22 uur en 52 minuten vliegen landde Hereward op 7 oktober 1929 op Maylands Aerodrome in Perth. Hij won daarmee een snelheidsprijs van £300.

De LN-KFM De Havilland DH.60M Moth heeft als naam ‘Juul’ meegekregen

Hierna werd de VH‑UKC in april 1930 verkocht aan R. B. Pearson uit Brewarrina in de staat New South Wales. Lang heeft deze eigenaar er niet mee gevlogen: al op 4 mei 1930 crashte het toestel bij Miowera, iets zuidoost van Nyngan (New South Wales).

De eenvoudig uitgeruste cockpit van de LN-KFM De Havilland DH.60M Moth

De restanten van de VH‑UKC werden naar de Aero Club van New South Wales gebracht met als doel het vliegtuig te restaureren. Dat is er uiteindelijk niet van gekomen en het wrak werd gebruikt als onderdelenbron.

Op het ontwerp van De Havilland DH.60M Moth rustte diverse patenten

In mei 1993 werd de romp van de VH‑UKC teruggevonden in W. Kuhl’s workshop. Het frame kwam in handen van David Clarke en Charles Edmonds van Gipsy Air uit Churnside Park, Victoria. Ook nu was het doel om het toestel te herbouwen.

IKKE TRAA HER – hier niet op staan

In november 2005 kocht de Kjeller Flyhistoriske Forening (KFF) de overblijfselen van de VH‑UKC. Op 24 januari 2006 kwam de romp aan op Kjeller. Al op 24 mei 2006 liet de KFF de registratie LN‑KFM (Kjeller Flyhistoriske Moth) reserveren voor het toestel. Wat volgde was een jarenlange restauratie en op 9 maart 2017 werd de LN‑KFM daadwerkelijk ingeschreven. De eerste vlucht na de restauratie vond plaats op 18 april 2017.

De fraaie snelheidsmeter op de LN-KFM De Havilland DH.60M Moth

De LN‑KFM voert de kleuren waarin de eerste dertien DH.60M’s in Noorwegen vlogen. Het serial op de romp is 125. Dit was oorspronkelijk het serial van de DH.60M Moth met constructienummer 146, het laatste exemplaar dat bij de Hærens Flyfabrikk op Kjeller in licentie was gebouwd. De dertien DH.60M’s hadden serials van 101 t/m 125, alleen met oneven nummers. De oorspronkelijke 125 is op 30 december 1939 vermoedelijk aan zijn eind gekomen door een Duits bombardement.

LN-KFM De Havilland DH.60M Moth

Vliegshow

Tijdens de Flydag op 7 juni 2026 werd de LN‑KFM voorgevlogen. Het toestel vloog samen met de LN‑KFT, een De Havilland DH.82A Tiger Moth. Deze Tiger Moth is eveneens van de KFF en is een in 1935 op Kjeller in licentie gebouwd exemplaar.

De LN-KFM De Havilland DH.60M Moth vloog in formatie met de LN KFT De Havilland DH.82A Tiger Moth

Wat opviel was dat de LN‑KFM niet kinderachtig werd voorgevlogen. Er werden diverse aerobaticfiguren mee gemaakt, die het toestel moeiteloos onderging. Erg mooi om te zien dat zo’n antiek toestel door de Noren gewoon gebruikt wordt waarvoor het bedoeld is: vliegen!

LN-KFM De Havilland DH.60M Moth

Geef een reactie